Ηλεκτρικό Δίκτυο και Αιολική Ενέργεια
Είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε τον τρόπο παραγωγής ενέργειας;
Ο Charlie Munger είχε πει «Πάρτε μια απλή ιδέα και πάρτε την πολύ σοβαρά». Μετά το προηγούμενο γράμμα σκεφτόμουν: κι αν η απλή ιδέα είναι ότι «η ηλιακή ενέργεια είναι η λύση στις ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας»; Τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό; Μου έρχονται διάφορες απάντησεις:
Λύθηκε η κλιματική κρίση, θα γίνει η μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στην ηλιακή μόνο και μόνο επειδή βγάζει οικονομικό νόημα. Θα το κάνουν κάποιοι άλλοι. Συνεχίζουμε τις ζωές μας.
Η μετάβαση στην ηλιακή ενέργεια δεν είναι δεδομένο ότι θα συμβεί. Τώρα είναι η στιγμή και η ευκαιρία να βοηθήσουμε και να χτίσουμε. Τι ευκαιρίες υπάρχουν;
Η μετάβαση θα συμβεί, αλλά ο τρόπος που θα συμβεί έχει σημασία. Πώς θα διαφυλάξουμε ότι στην Ελλάδα δε θα γίνει άναρχα, ότι δε θα θυσιαστεί για παράδειγμα ωφέλιμη γη για να γίνουν φωτοβολταϊκά;
Μετά τη μετάβαση θα έχουμε πάρα πολλή και φθηνή ενέργεια, για πρώτη φορά μετά την πετρελαϊκή κρίση του 1973. Τι θα μπορούμε να κάνουμε που τώρα ίσως ακούγεται παράλογο;
Ο Casey Handmer εξερευνεί την τελευταία σκέψη στο blog του:
To linger on water for a moment, solar powered reverse osmosis already appears to be cost-competitive with other water sources for the desert irrigation of high value crops. Billions of people worldwide depend on rivers whose flows are threatened by climate change. Their economic prosperity will ultimately depend on their ability to safeguard their water sources against disruption, through desalination and perhaps cloud seeding. For example, California’s total extraction from the Colorado river, 5 million acre-feet per year, could be supplied via solar desalination with capex of just $20b over 10 years, less than half the price of Twitter. This is very achievable. Half of the US is essentially desert suffering acute water scarcity, and this could be economically addressed with relatively trivial investments on top of solar’s ongoing cost reductions.
Διαβάσατε κι εσείς τη λέξη desalination και σκεφτήκατε τις ελλείψεις νερού στα νησιά της Ελλάδας - ή και της Αττικής;
Αιολική Ενέργεια
Σήμερα θα συνεχίσουμε τη θεματολογία του προηγούμενου γράμματος, ξεκινώντας με την αιολική ενέργεια. Συνεχίζοντας τη μελέτη του Speed & Scale1, κράτησα δύο πράγματα.
Η αιολική ενέργεια είναι συμπληρωματική της ηλιακής
Απλουστευμένα: τη μέρα έχει ήλιο, τη νύχτα έχει αέρα. Η πραγματικότητα είναι κάπως πιο σύνθετη. Η αιολική ενέργεια είναι ουσιαστικά ηλιακή: ο ήλιος ζεσταίνει τη γη ανομοιόμορφα και οι διαφορές θερμοκρασίας που δημιουργούνται ευθύνονται για τον αέρα. Τη νύχτα η θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης μειώνεται πιο ομοιόμορφα, που συνήθως σημαίνει λιγότερο αέρα. Η ηλιακή με την αιολική είναι συμπληρωματικές συνηθέστερα στις εποχές (τον χειμώνα αέρας, το καλοκαίρι ήλιος) και στη γεωγραφία (περιοχές με περισσότερο αέρα ή περισσότερο ήλιο).
Στην Ελλάδα υπάρχει η ευκαιρία παραγωγής αιολικής ενέργειας τόσο στα βουνά όσο και στο Αιγαίο λόγω των μελτεμιών αλλά και των στενών ανάμεσα στα νησιά που επιταχύνουν τον αέρα. Πιστεύω ότι κάνουμε πολύ καλά και εγκαθιστούμε ανεμογεννήτριες. Με ανησυχεί το πόσο άναρχα ενδεχομένως γίνεται, αλλά οι μελέτες επιπτώσεων στο περιβάλλον πρέπει να γίνονται πολύ γρήγορα για να είναι πρακτικές - και να μην καταλήγουν εννιά στις δέκα σε απαγόρευση2.
Η αιολική ενέργεια ταιριάζει σε κεντρικές επενδύσεις
Σε αντίθεση με την ηλιακή που ταιριάζει στην μικροϊδιοκτησία και την αποκέντρωση. Για το δεύτερο δεν είμαι τόσο σίγουρος - δεν είναι προφανές πώς σε μια πόλη σαν την Αθήνα θα μπορέσουμε όλοι να παράγουμε τη δική μας ηλιακή ενέργεια. Ίσως αν βάλουμε φωτοβολταϊκά στα μπαλκόνια.
Για τα αιολικά χρειάζονται κεφάλαια κι εμένα μου αρέσουν οι ιστορίες καινοτομίας. Το 2012 ο Henrik Poulsen, CEO της Δανέζικης Ørsted, πόνταρε το μέλλον της εταιρείας στα υπεράκτια αιολικά πάρκα. Ήταν συνδυασμός ανάγκης - η Ørsted είχε σοβαρά οικονομικά προβλήματα - και ευκαιρίας. Τα υπεράκτια αιολικά λύνουν διάφορα προβλήματα που έχουν τα χερσαία, με σημαντικότερο τον μεγάλο χώρο που απαιτούν. Η εταιρεία είχε την απαραίτητη τεχνογνωσία καθώς το 1991 είχε κάνει τις πρώτες εγκαταστάσεις υπεράκτιων αιολικών στη Δανία.
Βάζοντας πολύ επιθετικούς στόχους για να καταφέρει να ρίξουν το υψηλό κόστος (μετριέται σε ευρώ ανά μεγαβατώρα), η Ørsted έγινε πρωτοπόρος στο να σχεδιάζει και να κατασκευάζει υπεράκτια αιολικά πάρκα, την εποχή που το ενδιαφέρον ανά τον κόσμο για τέτοια έργα αυξήθηκε κατακόρυφα. Το 2021 είχε το ένα τρίτο της παγκόσμιας αγοράς.
Το πιο ωραίο το κράτησα για το τέλος: πριν στραφεί στα αιολικά, η Ørsted λεγόταν DONG: Danish Oil & Natural Gas.
Ηλεκτρικό Δίκτυο
Έχουμε συζητήσει πολλά ενδιαφέροντα πράγματα στα πρόσφατα γράμματα: να παράγει ο καθένας μας ηλεκτρική ενέργεια με φωτοβολταϊκά και να πουλάει στο δίκτυο όση δε χρησιμοποιεί, να γίνουν όλα τα αυτοκίνητα ηλεκτρικά, να φτιάξουμε υπεράκτια αιολικά πάρκα, να έχουμε μπαταρίες για να μη χάνεται η ενέργεια που δεν καταναλώνεται. Ο ελέφαντας στο δωμάτιο είναι ότι όλα αυτά προϋποθέτουν ένα μοντέρνο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας.
Για παράδειγμα, αν τα βράδια όλοι φορτίζουμε τα αυτοκίνητά μας όπως τώρα τα κινητά μας, η ζήτηση σε ρεύμα θα ανέβει κατακόρυφα και το δίκτυο θα πρέπει να αναβαθμιστεί για να την υποστηρίξει.
Πριν λίγο καιρό είδα αυτό το άρθρο στο οποίο παρουσιάζεται ως πρόβλημα ότι κάποιες ώρες η παραγωγή ρεύματος από φωτοβολταϊκά είναι πολύ υψηλή και υπερβαίνει κατά πολύ τη ζήτηση. Μάλιστα ο ΑΔΜΗΕ βγάζει εκτός συστήματος μονάδες ΑΠΕ για να αποτρέψει μπλακ άουτ3. Μου φάνηκε εξαιρετικά δυσάρεστο και καθόλου προφανές. Το έψαξα λίγο και απ’ όσο καταλαβαίνω ισχύουν τα εξής:
Το δίκτυο πρέπει να διατηρεί την ισορροπία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση ενέργειας. Η απότομη άνοδος στην προσφορά από τα φωτοβολταϊκά τις ώρες μεγάλης ηλιοφάνειας επηρεάζει αυτή την ισορροπία. Επίσης μπορεί να προκαλέσει ζημιές σε εξοπλισμό.
Αν το δίκτυο δε μπορεί γρήγορα να μειώσει την προσφορά από άλλες πηγές ή να αποθηκεύσει την επιπλέον ενέργεια πιθανώς δεν έχει άλλη επιλογή από το να αποσυνδέσει κάποιες πηγές ενέργειας.
Τα παραδοσιακά δίκτυα δεν είναι σχεδιασμένα για σημαντική εισροή ενέργειας από αποκεντρωμένες πηγές και η λειτουργία τους ενδέχεται να επηρεαστεί.
Όσο για τα φωτοβολταϊκά στα μπαλκόνια που τα βάζεις σε μια πρίζα κι αυτόματα συνδέεται στο σπίτι σου; Ο Κώστας Τσιτογιάννης μου επισήμανε στο Χ ότι ο ΔΕΔΔΗΕ4 ζητάει ξεχωριστή εγκατάσταση για να γίνει ο συμψηφισμός - αν καταλαβαίνω καλά επειδή οι μετρητές που έχουμε στα σπίτια μας είναι παρωχημένοι. Άρθρα σαν κι αυτό δεν αφήνουν πολύ χώρο για αισιοδοξία:
Ταυτόχρονα, το σχέδιο προβλέπει την τοποθέτηση έξυπνων μετρητών που επιτρέπουν στους καταναλωτές να παρακολουθούν την κατανάλωσή τους πιο αποτελεσματικά, ωστόσο τα νοικοκυριά στην Ελλάδα θα πρέπει να περιμένουν μέχρι το 2030 να επωφεληθούν από την υπηρεσία, τη στιγμή που το ποσοστό διείσδυσης στην Ευρώπη ήδη βρίσκεται στο 60%.
Το σημερινό γράμμα βγήκε αρκετά μεγάλο και νομίζω ξύσαμε μόνο την επιφάνεια. Δε μιλήσαμε καθόλου για μη διαλειμματικές πηγές ενέργειας, όπως η πυρηνική και η γεωθερμική. Τι έχω καταλάβει, εν συντομία:
Η πυρηνική (σχάση) είναι πολύ ακριβή λόγω ασφάλειας. Είμαστε υπέρ αλλά οικονομικά η ηλιακή βγάζει περισσότερο νόημα. Διαβάστε τον Noah εδώ.
Η πυρηνική (σύντηξη) θα ήταν τέλεια αλλά είναι μόνιμα δέκα χρόνια στο μέλλον. Ίσως καλύτερα να αφήσουμε τον ήλιο να παράγει την ενέργεια κι εμείς να την εκμεταλλευόμαστε με φωτοβολταϊκά και μπαταρίες. Διαβάστε εδώ για την ιστορία.
Η γεωθερμική φαίνεται πολύ ενδιαφέρουσα και υπάρχει κινητικότητα. Διαβάστε εδώ για παράδειγμα.
Η μελέτη που έκανα για να γράψω γύρω από την ενέργεια με βοήθησε να μπορώ να κατανοήσω και να αξιολογήσω λίγο καλύτερα τις επιλογές μας. Στο επόμενο γράμμα θα αλλάξουμε κλίμα και θα μιλήσουμε για τα προβλήματα που έχει ο τρόπος που μεγαλώνουμε αυτά που τρώμε.
Ευχαριστώ που με διαβάζετε!
To Speed & Scale είναι το βιβλίο του John Doerr που διαβάζω για να με βοηθήσει να κατανοήσω την κλιματική κρίση και τις λύσεις της.
No comment για το κομμάτι του άρθρου που αναφέρει επιδότηση αγοράς «έξυπνων» οικιακών συσκευών.